عوارض جراحی پروتز پستان از نظر بهترین فوق تخصص جراحی زیبایی

اگر قصد انجام جراحی پروتز سینه یا پروتز پستان را دارید، احتمالاً یکی از دغدغه‌های اصلی شما اطلاع از عوارض احتمالی این جراحی زیبایی است. طبیعی است که پیش از تصمیم‌گیری، بخواهید بدانید این عمل تا چه اندازه ایمن است و در چه شرایطی ممکن است با مشکلاتی همراه شود.

قبل از وارد شدن به این مبحث ضروری است که بدانیم  به طور کلی ریسک عوارض جراحی پروتز سینه بسیار کم و در حد 2 درصد است و در حیطه اعمال جراحی جز جراحی های کم خطر و ایمن محسوب می شود.

در این مقاله از وب‌سایت تخصصی دکتر مهدی جعفری، فوق تخصص جراحی پلاستیک و زیبایی در تهران، همراه شما هستیم تا به‌صورت علمی و در عین حال قابل‌درک برای عموم، درباره‌ی عوارض جراحی پروتز پستان صحبت کنیم. دکتر جعفری با سال‌ها تجربه در زمینه‌ی جراحی زیبایی سینه و با داشتن بالاترین امار سالانه جراحی پروتز پستان در دنیا، نکات مهمی را درباره‌ی نحوه‌ی پیشگیری و مراقبت پس از عمل توضیح می‌دهند تا بتوانید با آگاهی کامل تصمیم بگیرید.

طبق نظر دکتر جعفری، عوارض جراحی پروتز سینه را می توان به دو دسته عوارض زودرس و عوارض تأخیری تقسیم کرد که در ادامه دقیق تر به آن می‌پردازیم.

عوارض زودرس بعد از عمل جراحی پروتز پستان

عوارض زودرس احتمالی بعد از این نوع جراحی زیبایی سینه عبارتند از:

۱)تغییر حس نوک سینه یا نیپل

بعد از جراحی پروتز سینه، یکی از تغییراتی که ممکن است تجربه کنید، تغییر حس نوک پستان است. بعضی خانم‌ها احساس بی‌حسی می‌کنند و بعضی دیگر ممکن است حساسیتشان افزایش پیدا کند. این اتفاق معمولاً به دلیل تحت فشار قرار گرفتن عصب بین‌دنده‌ای خارجی رخ می‌دهد؛ همان عصبی که حس نوک پستان را منتقل می‌کند.

خوشبختانه، در بیشتر موارد، این تغییر حس به دلیل کشیدگی موقت عصب است و با گذشت زمان، بدن خودش آن را ترمیم می‌کند. اما در موارد نادر، ممکن است آسیب عصبی جدی‌تر باشد و بی‌حسی پایدار ایجاد شود.

اینجاست که تجربه و مهارت جراح اهمیت پیدا می‌کند؛ جراحی که مسیر عصب‌ها را به خوبی بشناسد، می‌تواند احتمال آسیب دائمی را به حداقل برساند.

۲)تجمع مایع سروما اطراف پروتز پستان

گاهی بعد از جراحی پروتز سینه ممکن است مقداری مایع (seroma) اطراف پروتز جمع شود. خبر خوب این است که در اغلب موارد، این مایع طی هفته اول بعد از عمل به‌طور طبیعی توسط بافت نرم پستان جذب می‌شود و نیازی به نگرانی نیست.

یکی از روش‌هایی که می‌تواند احتمال تجمع سروما را کاهش دهد، شستشوی پاکه پستان با محلول آنتی‌بیوتیک در حین جراحی است؛ این کار کمک می‌کند محیط عمل تمیز بماند و بدن بهتر با پروتز سازگار شود.این مرحله را دکتر جعفری با وسواس و تکرار انجام می دهند که شاید یک علت پایین بودن عوارض نسبت به نرمال در جراحی های ایشان همین کار باشد.

اگر تجمع مایع بیش از حد باشد یا بعد از یک هفته همچنان باقی بماند، معمولاً با سرنگ و تحت هدایت سونوگرافی تخلیه می‌شود. این روش ساده، کم‌تهاجمی و ایمن است و به بهبود سریع شما کمک می‌کند.

۳)هماتوم (hematoma)

بعد از جراحی پروتز سینه، یکی از عوارض نادر اما مهم، تجمع خون یا هماتوم اطراف پروتز است. این اتفاق می‌تواند زودهنگام رخ دهد یا حتی با تأخیر ظاهر شود و درصد وقوع آن بین ۰٫۵ تا ۲٪ است.

علائم هماتوم معمولاً شامل درد، تورم، کبودی، درد هنگام لمس پستان یا حرکت بازو است. گاهی تورم ناشی از تجمع خون می‌تواند باعث تغییر شکل پستان هم بشود، چیزی که قطعاً برای بیماران نگران‌کننده است.

یک نکته بسیار مهم: وجود هماتوم می‌تواند زمینه‌ساز کونتراکچر کپسولی (capsular contracture) شود، یعنی سخت شدن بافت اطراف پروتز که تغییر شکل و درد بیشتری ایجاد می‌کند. برای کاهش ریسک هماتوم، توصیه می‌شود از مصرف داروها یا مکمل‌هایی که خونریزی را تشدید می‌کنند، مانند برخی داروهای گیاهی یا رقیق‌کننده‌های خون،ویتامین ای،اسپرین و برخی مسکن ها  پرهیز کنید.

کاهش خطر هماتوم بعد از جراحی پروتز پستان

یکی از نگرانی‌های بیماران بعد از جراحی پروتز سینه، تجمع خون یا هماتوم اطراف پروتز است. خوشبختانه با رعایت چند نکته ساده، می‌توان این ریسک را به حداقل رساند.

برخی مواد غذایی و داروها مانند سیر، سرکه، ویتامین E، روغن ماهی، آسپرین، وارفارین و حتی برخی مسکن‌ها مانند بروفن، مفنامیک اسید و ایندومتاسین می‌توانند احتمال خونریزی را افزایش دهند. بنابراین توصیه می‌شود حداقل دو هفته قبل از جراحی، مصرف آن‌ها قطع شود.

اگر هماتوم رخ دهد، معمولاً نیاز به عمل تعویض پروتز سینه نیست. روش درمان شامل عمل جراحی مجدد برای تخلیه خون، شستشوی پاکه پستان با محلول آنتی‌بیوتیک و قرار دادن درن بعد از عمل است.

درمان هماتوم

معمولاً هماتوم طی هفته اول پس از جراحی پروتز سینه تشخیص داده می‌شود، اما گاهی ممکن است به صورت تأخیری، یعنی بعد از یک هفته یا حتی ماه‌ها یا سال‌ها، ظاهر شود. در بیشتر این موارد تأخیری، علت معمولاً ضربه یا آسیب به پستان است.

اگر هماتوم در حال گسترش و بزرگ شدن باشد، معمولاً نیاز است بیمار سریع به اتاق عمل منتقل شود و هماتوم تخلیه شود. اما اگر هماتوم کوچک باشد و در حال گسترش نباشد، می‌توان درمان غیرجراحی را انتخاب کرد.

نکته مهم این است که درمان غیرجراحی هماتوم، هرچند کم‌تهاجمی است، می‌تواند ریسک بروز کپسولار کونتراکچر (Capsular Contracture) در آینده را افزایش دهد. بنابراین انتخاب روش درمان نیازمند نظر دقیق جراح و پیگیری منظم است تا بهترین نتیجه زیبایی و ایمنی حاصل شود.

۴)عفونت بعد از پروتز سینه

عفونت ناشی از پروتز سینه می تواند به صورت خفیف و تنها به صورت گرمی و قرمزی پوست یا شدید به صورت ترشحات چرکی واضح اطراف پروتز تظاهر پیدا کند. میزان بروز عفونت در جراحی اولیه پروتز پستان می تواند به ۲% برسد. خود پارانشیم پستان و مجاری شیری می تواند حامل باکتری باشد و باعث آلودگی فیلد عمل و پاکه پستان شود.

میزان بروز عفونت در جراحی اولیه پروتز پستان می تواند به ۲% برسد. استافیلوکوک اپیدرمیس باکتری است که به صورت نرمال در فلور پوست قرار دارد و می تواند باعث عفونت بعد از عمل شود. برای پیشگیری از عفونت توصیه می شود که فیلد عمل جراحی پروتز قبل از عمل با محلول کلرهگزیدین شستشو داده شود.

درمان عفوت احتمالی بعد از جراحی پروتز پستان

یکی از نگرانی‌های مهم بیماران بعد از جراحی پروتز سینه، احتمال عفونت پروتز است. خبر خوب این است که با رعایت چند نکته ساده، می‌توان این ریسک را به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.

برای پیشگیری از عفونت، استفاده از آنتی‌بیوتیک پروفیلاکتیک قبل از عمل و ادامه آن تا ۳ روز بعد از جراحی نقش مهمی دارد. همچنین، شستشوی پاکه پستان و پروتز با محلول‌های آنتی‌بیوتیکی مانند سیتراسین، سفازولین و جنتامایسین توسط جراح پلاستیک در حین عمل، یکی دیگر از اقدامات کلیدی است که همانطور گفته شد دکتر جعفری شتشو با انتی بیوتیک را چندین مرتبه انجام می دهند.

نکته ظریف اما بسیار مهم: قبل از دست زدن به پروتز، جراح باید دستکش‌های خود را تعویض کند و با یک دستکش استریل جدید بدون پودر، از طریق سلیو (sleeve) استریل یا همان فانل(funnel) و بدون تماس مستقیم پروتز با پوست، پروتز را داخل پاکه پستان قرار دهد. این اقدام ساده، احتمال ورود باکتری به حداقل می‌رساند.

اما اگر عفونت بعد از عمل رخ داد، خوشبختانه بسیاری از این عفونت‌ها با آنتی‌بیوتیک خوراکی یا وریدی قابل درمان هستند، به شرطی که سریع تشخیص داده شوند.

در مواردی که عفونت به آنتی‌بیوتیک پاسخ ندهد و پیشرفت کند، بیمار باید به اتاق عمل منتقل شود تا پروتز خارج شود، پاکه پستان شسته و دبریدمان انجام شود و درن قرار گیرد. جایگذاری پروتز جدید معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه بعد از کنترل کامل عفونت انجام می‌شود تا هم ایمنی و هم زیبایی حاصل شود.

۵) ترومبوفلبیت وریدهای سطحی سینه یا بیماری موندر

بروز این پدیده (mondor) در ۱-۲ درصد موارد جراحی پروتز پستان صورت می گیرد. اکثر موارد این پدیده در نیمه تحتانی پستان ایجاد می شود. خوشبختانه این پدیده یک فرآیند خود محدود شونده است که در طی چند هفته با کمپرس گرم برطرف می شود.

عوارض دیررس پروتز سینه از نظر فوق تخصص جراحی پلاستیک

طبق نظر دکتر مهدی جعفری بهترین متخصص زیبایی در تهران، برخی از عوارض پروتز سینه که احتمال دارد به صورت دیررس ظاهر شوند عبارتند از:

1.    کپسولارکونتراکچر اطراف پروتز پستان

کپسولار کونتراکچر(Capsular Contracture) چیست؟ وقتی پروتز در پستان قرار می‌گیرد، بدن به طور طبیعی دور آن یک لایه نازک بافتی به نام کپسول تشکیل می‌دهد. این واکنش طبیعی بدن به وجود جسم خارجی است و در همه‌ی موارد اتفاق می‌افتد. اما گاهی این بافت بیش از حد ضخیم می‌شود و به اصطلاح «سفت» می‌گردد؛ همین حالت غیرطبیعی را کپسولار کونتراکچر می‌نامند.

در این حالت ممکن است پروتز سفت، دردناک یا جابه‌جا شود و حتی شکل پستان را تغییر دهد. این وضعیت معمولاً در پروتزهای با سطح صاف شایع‌تر است.

درجات کپسولار کونتراکچر

پزشکان این عارضه را طبق طبقه‌بندی بیکر (Baker) به چهار مرحله تقسیم می‌کنند:

مرحله1: پستان نرم و طبیعی است؛ هیچ تغییری احساس نمی‌شود (حالت طبیعی پس از جراحی).

مرحله 2: پستان کمی سفت‌تر از حالت طبیعی است، اما ظاهر آن طبیعی به نظر می‌رسد.

مرحله 3:سفتی پستان بیشتر است، پروتز قابل لمس یا حتی قابل مشاهده می‌شود.

مرحله 4: پستان سفت، دردناک و تغییر شکل یافته است. این مرحله نیاز به درمان جراحی دارد.

به طور کلی، درجات خفیف‌تر (مرحله ۲ و ۳) در حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد موارد مشاهده می‌شود و معمولاً نیازی به جراحی ندارند، در حالی که مرحله‌ی چهارم تنها در ۲ تا ۳ درصد بیماران دیده می‌شود.

علت بروز کپسولار کونتراکچر

علت دقیق بروز این عارضه هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما عوامل زیر نقش پررنگی دارند:

• هماتوم یا سروما (تجمع خون یا مایع اطراف پروتز)
• نشت ژل سیلیکون از داخل پروتز
• وجود ذرات خارجی مانند پودر دستکش جراحی یا گرد و غبار
• عفونت‌های خفیف مزمن که ممکن است بدون علامت باشند

در واقع، بدن در واکنش به این عوامل، بافت فیبروزی ضخیم تولید می‌کند که موجب سفتی و تغییر شکل پستان می‌شود.

نقش جراح در پیشگیری از این عارضه

همان‌طور که دکتر جعفری تأکید می‌کند، تکنیک جراحی و مهارت جراح نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از کپسولار کونتراکچر دارد. یک جراح پلاستیک باتجربه با اقداماتی مانند:

• جلوگیری از آسیب به بافت پستان
• کنترل کامل خونریزی در حین عمل
• و ایجاد پاکه‌ی دقیق و متناسب با سایز پروتز

می‌تواند احتمال بروز این عارضه را به حداقل برساند. کوتاه بودن طول عمل بطوریکه بافت پستان کمتر در معرض هوا قرار بگیرد در کاهش این عارضه وهمچنین کاهش ریسک عفونت موثر است.

دکتر جعفری با داشتن بالاترین امار جراحی سالانه  پروتز پستان در دنیا معمولا این عمل را در 20 دقیقه انجام می دهد که یکی دیگر از علل کم بودن عارضه جراحی نسبت به نرمال در جراحی های ایشان سرعت عمل وی می باشد.

حرکات ورزشی و ماساژ بعد از عمل

یکی از نکات مهم بعد از عمل، پیشگیری از ایجاد کپسولار کنتراکچر (سفت شدن بافت اطراف پروتز) است.

خوشبختانه امروزه روش‌های زیادی برای کاهش احتمال بروز این مشکل وجود دارد.

• استفاده از پروتز‌های Textured (سطح‌دار) به جای مدل‌های صاف، می‌تواند احتمال ایجاد کپسول را کاهش دهد.
• همچنین برش در چین زیر سینه (IMF) و قرار دادن پروتز زیر عضله سینه‌ای هم به کاهش این عارضه کمک زیادی می‌کند.

از طرفی، حرکات ورزشی ملایم و ماساژ منظم طبق دستور پزشک، به نرم و طبیعی ماندن سینه‌ها بعد از جراحی کمک می‌کند. اما دقت کنید! این تمرین‌ها باید فقط در زمانی که پزشک اجازه دهد شروع شوند، نه زودتر.

در بعضی موارد، پزشک ممکن است داروهایی مثل Zafirlukast (Accolate) یا Montelukast (Singulair) را برای مراحل اولیه‌ی کپسولار کنتراکچر تجویز کند. این داروها معمولاً برای درمان آسم استفاده می‌شوند، اما تحقیقات نشان داده‌اند که در کاهش التهاب اطراف پروتز نیز مؤثرند. با این حال، چون ممکن است عوارضی داشته باشند، مصرف آن‌ها باید کاملاً با نظارت پزشک انجام شود.

2.    بد قرارگیری و چرخش پروتز پستان

شاید تصور کنید بعد از جراحی پروتز سینه، همه‌چیز ثابت و بی‌حرکت می‌ماند، اما بدن همیشه در حال تغییر است. یکی از مسائلی که ممکن است مدتی پس از عمل ظاهر شود، جابجایی یا چرخش پروتز (Implant Malposition / Rotation) است. این عارضه، در واقع دومین مشکل شایع بعد از کپسولارکنتراکچر محسوب می‌شود. اما چرا چنین اتفاقی می‌افتد؟

گاهی دلیل ساده است: پاکه‌ای که پروتز در آن قرار گرفته بیش از حد باز شده، یا پروتز بزرگ‌تر از حد مناسب انتخاب شده. حتی ساختار طبیعی قفسه سینه هم ممکن است در این جابجایی نقش داشته باشد.

خبر خوب این است که می‌شود از آن پیشگیری کرد. پروتزهای سطح‌دار (Textured) طوری طراحی شده‌اند که کمتر حرکت کنند و بهتر در بافت جای بگیرند. به‌ویژه برای پروتزهای قطره‌اشکی یا آناتومیکال، چون در صورت چرخش ممکن است ظاهر سینه تغییر کند.

و مهم‌تر از همه، تجربه و ظرافت دست جراح پلاستیک است. جراح ماهر دقیقاً به اندازه لازم پاکه پستان را باز می‌کند؛ نه بیشتر، نه کمتر. همین دقت ظریف است که تعیین می‌کند پروتز سال‌ها بعد هم در جای درست خود بماند یا نه.

3.    چین و چروک (wrinkling) یا موج دار شدن (rippling) پروتز سینه

اگر بعد از جراحی پروتز سینه احساس کردید سطح سینه‌تان کمی ناهموار یا موج‌دار شده، نگران نباشید، این عارضه که به آن چین‌وچروک (Wrinkling) یا موج‌دار شدن پروتز (Rippling) گفته می‌شود، در برخی افراد دیده می‌شود و دلایل مشخصی دارد.

اما چرا چنین اتفاقی می‌افتد؟

گاهی پوشش بافت نرم روی پروتز کافی نیست، یا به مرور زمان با کاهش وزن و نازک شدن بافت، این پوشش کمتر می‌شود. در نتیجه، لبه‌ها یا سطح پروتز ممکن است از زیر پوست لمس یا حتی دیده شود. پروتزهایی که روی عضله قرار می‌گیرند یا از نوع سالینی (آب‌نمکی) و textured هستند، کمی بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند.

برای پیشگیری از این حالت، جراحان حرفه‌ای معمولاً پروتز را در محلی قرار می‌دهند که بیشترین پوشش بافتی را دارد، مثل زیر عضله یا در پلان دوتایی (Dual-plane). در این حالت، عضله و بافت پستان هر دو از پروتز محافظت می‌کنند و احتمال دیده شدن یا لمس آن بسیار کمتر می‌شود.

اما اگر چین‌وچروک بعد از عمل ظاهر شود، چه باید کرد؟ به گفته‌ی دکتر مهدی جعفری، فوق تخصص جراحی پلاستیک و زیبایی، درمان بسته به شدت مشکل می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• انتقال پروتز از روی عضله به زیر عضله
• تعویض پروتز Textured با نوع Smooth
• جایگزینی پروتز سالینی با سیلیکونی
• تزریق چربی برای افزایش ضخامت بافت نرم روی پروتز
• یا استفاده از ماتریکس بافتی (Matrix) برای پوشش بیشتر

4.    عارضه انیمیشن دفرمیتی ( Animation Deformity )

شاید تا به حال دیده باشید بعضی افراد بعد از جراحی پروتز سینه، هنگام ورزش یا منقبض کردن عضلات قفسه سینه، حرکت غیرطبیعی یا تغییر شکل موقت سینه را تجربه می‌کنند. به این پدیده می‌گویند انیمیشن دفرمیتی (Animation Deformity) و نکته جالب این است که فقط در پروتزهایی دیده می‌شود که زیر عضله قرار گرفته‌اند.

طبق مطالعات، حدود ۱۵ درصد از افرادی که پروتز آن‌ها زیر عضله کار گذاشته شده است، درجاتی از این عارضه را تجربه می‌کنند. برای بیشتر بیماران، این حالت خفیف است و تنها هنگام ورزش یا استفاده زیاد از عضلات سینه‌ای دیده می‌شود، اما برای کسانی که فعالیت بدنی زیادی دارند، می‌تواند آزاردهنده باشد.

چرا این اتفاق می‌افتد؟

وقتی پروتز در زیر عضله پکتورال قرار می‌گیرد، هر بار که عضله منقبض می‌شود، فشار یا حرکت جزئی به پروتز وارد می‌کند و در نتیجه ظاهر سینه موقتاً تغییر می‌کند.

درمان چیست؟

اگر شدت این تغییر شکل زیاد باشد، با یک عمل جراحی اصلاحی می‌توان پروتز را از زیر عضله به روی عضله منتقل کرد تا این حرکات از بین برود و ظاهر سینه پایدارتر شود.

اما در کل این عارضه به صورت طبیعی به درجاتی در موارد پروتز زیر عضله وجود دارد و نشان از عملکرد نرمال عضله شما است.

5.    لنفوم آناپلاستیک سلول بزرگ

در سال‌های اخیر شاید شنیده باشید که برخی افراد درباره‌ی ارتباط جراحی پروتز سینه با بیماری‌ای به نام لنفوم آناپلاستیک سلول بزرگ (Anaplastic Large Cell Lymphoma – ALCL) صحبت می‌کنند. طبیعی است که چنین موضوعی باعث نگرانی شود، اما بیایید با نگاهی علمی و آرام به ماجرا بنگریم.

تا امروز، در سراسر دنیا تنها حدود ۲۰۰ مورد از این بیماری گزارش شده است، یعنی آماری بسیار پایین در مقایسه با میلیون‌ها جراحی پروتز سینه که سالانه انجام می‌شود. در بیشتر این موارد، پروتز مورد استفاده از نوع با سطح زبر (Textured) بوده است. با این حال، به دلیل نادر بودن بیماری و محدود بودن داده‌های آماری، نمی‌توان به‌طور قطعی گفت که نوع پروتز علت مستقیم آن است.

علائم و نشانه‌ها

این بیماری ممکن است سال‌ها پس از جراحی بروز کند و معمولاً با یکی از موارد زیر همراه است:

• تجمع مایع (سروما) به‌صورت تأخیری اطراف پروتز
• ایجاد توده‌ای در ناحیه‌ی کپسول اطراف پروتز
• تغییرات پوستی یا زخم و بیرون‌زدگی سطحی پوست
• در موارد پیشرفته‌تر، درگیری غدد لنفاوی

تشخیص و درمان

اگر فردی یک سال یا بیشتر پس از عمل با علائمی مانند تجمع مایع یا توده در اطراف پروتز مواجه شود، باید با کمک روش‌های تصویربرداری، مایع جمع‌شده از اطراف پروتز تخلیه و برای بررسی آزمایشگاهی ارسال شود.

در صورت تأیید تشخیص ALCL، درمان معمولاً شامل جراحی برای خارج کردن پروتز و کپسول آن است و در صورت نیاز از شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز استفاده می‌شود.